Zakładając spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością w czasie trwania małżeństwa przedsiębiorcy nie zastanawiają się zbyt długo albo wcale, skąd wziąć środki na pokrycie udziałów w spółce i najczęściej używają do tego celu środków pochodzących z majątku wspólnego.

Wiele lat wszystko układa się wspaniale, jednakże w życiu zdarzają się także kryzysy. Rozwodząc sie do do zasady, trzeba także podzielić majątek wspólny małżonków. Z pozwu dowiadujesz się, że współmałżonek rości sobie prawa do udziałów w Twojej spółce, w Twojej, bo przecież tylko Ty widniejesz w rejestrze przedsiębiorców KRS jako jej wspólnik.

 

Zapytasz, jak to jest możliwe?

 

Otóż, zgodnie z uchwałą Sądu Najwyższego (podjętą w składzie 7 sędziów) z dnia 7 lipca 2016 r., sygn. akt  III CZP 32/16 – „Jeżeli wkład wniesiony do spółki z ograniczoną odpowiedzialnością należy do majątku wspólnego wspólnika i jego małżonka, również udział w spółce objęty przez wspólnika wchodzi w skład tego majątku„.

 

Co to dla ciebie oznacza?

 

Oznacza, to tyle że udziały w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością nabyte przez jednego z małżonków w trakcie trwania małżeństwa (wspólność ustawowa) ze środków stanowiących majątek wspólny małżonków wchodzą w skład ich majątku wspólnego, także w sytuacji, gdy objęcie tych udziałów nastąpiło tylko przez jednego współmałżonka i tylko on został ujawniony w rejestrze przedsiębiorców KRS, jako udziałowiec spółki.

Obydwoje małżonkowie są w takim przypadku współuprawnionymi z udziałów na zasadach wspólności łącznej (niepodzielnej), pomimo iż tylko jeden z nich zostaje wspólnikiem spółki i tylko on może wykonywać prawa wynikające ze stosunku spółki. A spółka w takim przypadku ewentualne roszczenia może kierować wobec majątku wspólnego małżonków.

 

Przypomnijmy – zgodnie z art. 31 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (KRO) do majątku wspólnego małżonków należą w szczególności:

  1. pobrane wynagrodzenie za pracę i dochody z innej działalności zarobkowej każdego z małżonków;
  2. dochody z majątku wspólnego, jak również z majątku osobistego każdego z małżonków;
  3. środki zgromadzone na rachunku otwartego lub pracowniczego funduszu emerytalnego każdego z małżonków;
  4. kwoty składek zewidencjonowanych na subkoncie, o którym mowa w art. 40a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2019 r. poz. 300, z późn. zm.).

 

Zdaniem Sądu Najwyższego, jeżeli udziały zostały pokryte majątkiem wspólnym nie jest możliwe przyjęcie, że z chwilą objęcia udziałów wchodzą one do majątku osobistego jednego z małżonków.

Do majątku osobistego każdego z małżonków zgodnie z art. 33 KRO należą natomiast:
  1. przedmioty majątkowe nabyte przed powstaniem wspólności ustawowej,
  2. przedmioty majątkowe nabyte przez dziedziczenie, zapis lub darowiznę, chyba że spadkodawca lub darczyńca inaczej postanowił,
  3. prawa majątkowe wynikające ze wspólności łącznej podlegającej odrębnym przepisom,
  4. przedmioty majątkowe służące wyłącznie do zaspokojenia osobistych potrzeb jednego z małżonków,
  5. prawa niezbywalne, które mogą przysługiwać tylko jednej osobie,
  6. przedmioty uzyskane z tytułu odszkodowania za uszkodzenie ciała lub wywołanie rozstroju zdrowia albo z tytułu zadośćuczynienia za doznaną krzywdę; nie dotyczy to jednak renty należnej poszkodowanemu małżonkowi z powodu całkowitej lub częściowej utraty zdolności do pracy zarobkowej albo z powodu zwiększenia się jego potrzeb lub zmniejszenia widoków powodzenia na przyszłość,
  7. wierzytelności z tytułu wynagrodzenia za pracę lub z tytułu innej działalności zarobkowej,
  8. przedmioty majątkowe uzyskane z tytułu nagrody za osobiste osiągnięcia jednego z małżonków,
  9. prawa autorskie i prawa pokrewne, prawa własności przemysłowej oraz inne prawa twórcy,
  10. przedmioty majątkowe nabyte w zamian za składniki majątku osobistego, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej.

 

Cytowany powyżej art. 33 KRO zawiera katalog zamknięty składników majątków, które stanowią tzw. majątek osobisty małżonka.

Oznacza to, że do tych majątków mogą przynależeć jedynie te przedmioty, które zostały wyraźnie wymienione w tym przepisie. Pozostałe składniki majątkowe wchodzą w skład majątku wspólnego (art. 31 KRO), wszelkie zaś wątpliwości dotyczące przynależności danego przedmiotu do majątków małżonków należy – według jednolitego poglądu Sądu Najwyższego – rozstrzygać na korzyść majątku wspólnego (por. uchwały z dnia 24 lipca 1997 r., III CZP 26/97, OSNC 1998, nr 1, poz. 3; z dnia 11 września 2003 r., III CZP 52/03, OSNC 2004, nr 11, poz. 169 i z dnia 13 marca 2008 r., III CZP 9/08, OSNC 2009, nr 4, poz. 54 oraz postanowienie z dnia 16 stycznia 2013 r., II CSK 193/12).

 

Udziały w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością, nabyte ze środków należących do majątku wspólnego małżonków, wchodzą zatem do majątku wspólnego, bowiem nie można ich zaliczyć do majątku osobistego. W szczególności nie można uznać udziałów za prawa niezbywalne w rozumieniu art. 33 pkt 5 KRO, skoro są one zbywalne,  co wynika jednoznacznie z art. 180 i nast. Kodeksu spółek handlowych (KSH).

Należy ponadto podkreślić, że według orzecznictwa Sądu Najwyższego istnieje domniemanie faktyczne, iż przedmiot majątkowy nabyty przez jednego z małżonków w czasie trwania wspólności majątkowej małżeńskiej wchodzi w skład majątku wspólnego małżonków. Domniemanie to może zostać obalone przez wykazanie, że nabycie nastąpiło ze środków finansowych, stanowiących majątek osobisty, co potwierdza jednolita linia orzecznicza (np. wyrok z dnia 17 maja 1985 r., III CRN 119/85, wyrok z dnia 11 września 1998 r., I CKN 830/97, wyrok z dnia 9 stycznia 2001 r., II CKN 1194/00, postanowienie z dnia 6 lutego 2003 r., IV CKN 1721/00, wyrok z dnia 16 kwietnia 2003 r., II CKN 1409/00, postanowienie z dnia 17 października 2003 r., IV CK 283/02, postanowienie SN z dnia 18 stycznia 2008 r., V CSK 355/07, uchwała z dnia 29 czerwca 2010 r., III CZP 42/10).

W przypadku ustania wspólności majątkowej małżeńskiej i podziału majątku wspólnego, udziały w spółce z o.o. nabyte przez jednego z małżonków ale należące do majątku wspólnego, mogą zostać podzielone pomiędzy byłych małżonków, a więc przypaść również temu małżonkowi, który nie był stroną czynności prawnej nabycia udziału i nie posiada statusu wspólnika spółki.

 

Jeżeli chcesz uniknąć takiej sytuacji w przyszłości, zadbaj o umowę spółki!

 

Przepisy kodeksu spółek handlowych nie regulują natomiast problematyki przynależności do majątku wspólnego udziałów w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością, nabytych ze środków pochodzących z majątku wspólnego. Jednakże na podstawie art. 183(1) KSH, możliwe jest ograniczenie lub wyłączenie wstąpienia do spółki współmałżonka wspólnika, w przypadku gdy udziały są objęte wspólnością majtkową małżeńską.

Przepis ten daje wspólnikom spółki z ograniczoną odpowiedzialnością swego rodzaju kontrolę nad jej składem osobowym i możliwość wyeliminowania uczestnictwa w spółce małżonka wspólnika, zarówno na etapie obowiązywania wspólności ustawowej, jaki i po jej ustaniu. Przepisy KSH dbają w sposób o stabilizację stosunków spółki, stawiając dobro spółki na pierwszym planie a majątkowe relacje małżeńskie na dalszym.

Wprowadzenie do umowy spółki odpowiednich postanowień umożliwia pozostałym wspólnikom uniknięcia problemów spowodowanych podziałem majątku wspólnego małżonków, gdzie tylko jeden z nich posiada status wspólnika, zapewniając w ten sposób pozostałym wspólnikom kontrolę nad zmianami personalnymi zachodzącymi w spółce.

Należy jednak pamiętać, że wniesienie wkładów do spółki z ograniczoną odpowiedzialnością przez małżonka – wspólnika z majątku wspólnego, nie może pozbawiać drugiego małżonka wartości ekonomicznych związanych z udziałami, należącymi do majątku wspólnego, skoro środki na ich objecie pochodziły z majątku wspólnego.

W sytuacji, gdy umowa spółki zawiera postanowienie wyłączające wstąpienie do niej współmałżonka wspólnika, na podstawie art. 183 (1) KSH, to sąd dzieląc wspólny majątek – rozstrzyga jedynie o wartości spłaty należnej małżonkowi pozbawionemu możliwości wstąpienia do spółki.

 

Autor:

Barbara Bil, adwokat – doradza przedsiębiorcom jak prowadzić bezpieczne biznesy, specjalizuje się w prawie reklamy i marketingu, prawie pracy oraz prawie gospodarczym tj. w prawie umów i obsłudze prawnej spółek, a w szczególności przekształceniach i łączeniach spółek.

 

Chcesz skorzystać z pomocy prawnej, zapraszam do kontaktu:

tel. 730 222 081, e-mail: kancelaria@kancelariabil.pl

 

Niniejsza informacja stanowi wyłącznie odzwierciedlenie poglądów autorów i nie stanowi opinii ani porady prawnej. Kancelaria nie ponosi odpowiedzialności za wykorzystanie powyższych informacji bez wcześniejszej konsultacji z Kancelarią.

 

 

 

najnowsze wpisy